Guayusa: alles over de Amazone-neef van yerba mate

Guayusa (zeg: gwa-JOE-sa) is een boom uit de hulstfamilie, die groeit in het westen van het Amazonegebied. Vooral in Ecuador, en ook in delen van Peru en Colombia. De wetenschappelijke naam is Ilex guayusa. Daarmee is hij familie van de mateplant, Ilex paraguariensis, en van de gewone hulst.

Van de bladeren wordt thee gemaakt. Net als yerba mate bevatten ze van nature cafeïne. Bijzonder aan guayusa is dat de boom in het wild nauwelijks bloeit en zaad maakt. Boeren vermeerderen hem daarom met stekken. Bijna alle guayusa komt van kleine boerderijen in het regenwoud, waar hij tussen andere gewassen groeit.

Voor de Kichwa in het Ecuadoraanse Amazonegebied is guayusa al eeuwen een vaste ochtenddrank. Volgens de overlevering staat de familie heel vroeg op, ruim voor zonsopgang. Er wordt een grote pan met guayusablad gekookt. Terwijl iedereen drinkt, vertellen ze elkaar hun dromen en verhalen, en bespreken ze de dag. Dat ochtendmoment heet de wayusa upina.

Daar zit een parallel met yerba mate. Ook mate is in Argentinië, Uruguay en Paraguay vooral een drank die je samen drinkt, in een kring, waarbij de kalebas rondgaat. Hoe dat gaat, lees je in tereré en chimarrão.

Guayusa en yerba mate lijken op elkaar, maar ze verschillen in cafeïne, smaak en hoe makkelijk je ze kunt krijgen.

Kort gezegd: guayusa is zachter en heeft meer cafeïne per gram. Yerba mate heeft een vollere, wat bittere smaak, en je vindt het in Nederland in veel meer soorten. Wil je de smaak van de hulstfamilie leren kennen? Dan is yerba mate de makkelijkste manier om te beginnen.

Volgens onderzoek bevat gedroogd guayusablad ongeveer 2 tot 3,5% cafeïne. Dat verschilt per partij en per manier van drogen. Bij yerba mate is dat ongeveer 1 tot 2%.

Wat betekent dat per kop? Gebruik je 2 gram blad, dan zit er bij guayusa naar schatting 40 tot 70 mg cafeïne in, als alle cafeïne in het water terechtkomt. Bij yerba mate is dat 22 tot 39 mg, en bij een kopje filterkoffie gemiddeld 56 mg. Guayusa zit per kop dus ongeveer op het niveau van koffie.

Guayusa bevat daarnaast een beetje theobromine, de stof die ook in cacao zit, en veel polyfenolen. Voor de cafeïne uit guayusa gelden dezelfde grenzen als voor koffie. Volgens EFSA kunnen gezonde volwassenen tot 400 mg per dag binnenkrijgen. Hoeveel cafeïne er in andere dranken zit, lees je in cafeïne in koffie, thee en yerba mate.

In de Amazone wordt guayusa traditioneel gekookt. Thuis zet je het gewoon als thee:

1. Doe 2 tot 3 gram gedroogd guayusablad (een volle theelepel) in een theezeef of theepot.
2. Schenk er 250 ml heet water op, van 90 tot 100 °C. Guayusa wordt minder snel bitter dan yerba mate, dus het water mag heter.
3. Laat het 5 tot 7 minuten trekken.
4. Zeef het blad eruit. Je kunt het blad nog een keer opschenken.

Koud lukt ook: laat 10 gram blad per liter koud water een nacht in de koelkast trekken. Dat werkt precies zoals koude yerba mate. Lees daarvoor tereré, koude yerba mate maken.

Guayusa is in Nederland lastig te krijgen. Dat komt door de Europese regels. Guayusa werd in Europa vroeger nauwelijks gedronken. Daardoor geldt het als "novel food": een nieuw voedingsmiddel dat eerst toegelaten moet worden. In december 2017 is het waterextract van gedroogde guayusabladeren toegelaten, voor kruidenthee en voedingssupplementen. Opvallend: dat gebeurde omdat de Ierse voedselautoriteit guayusa "wezenlijk gelijk" vond aan yerba mate, dat al lang in Europa verkocht werd.

Toch verkopen maar weinig winkels het. Je vindt het vooral bij een paar gespecialiseerde thee- en mate-webshops. Koop je guayusa, let dan op twee dingen:

• Kijk naar het etiket. Volgens de Europese regels hoort er "extract van gedroogde bladeren van Ilex guayusa" op te staan.
• Kijk naar de herkomst. Goede guayusa komt meestal uit Ecuador, van kleine boerderijen.

Ben je benieuwd naar guayusa, maar kun je het niet vinden? Dan is yerba mate de logische stap. Het is dezelfde plantenfamilie, je zet het op dezelfde manier, en het bevat ook van nature cafeïne. Alleen iets minder per kop, en met een vollere, licht bittere smaak.

Bij ons vind je yerba mate in zes smaken. Wil je dicht bij guayusa blijven, kies dan een zachte smaak. Amazonian Pearl is mild, met mango en ananas. Wil je het blad puur proeven, kies dan Mate Green. Weet je nog niet welke je lekker vindt? Kies dan 3 zakjes van 100 gram in verschillende smaken. Dan krijg je onze tumbler met filterrietje er gratis bij.