Wat is guarana? Alles over de Amazone-bes vol cafeïne

Guarana (zeg: gwa-ra-NA) is een klimplant die van nature groeit in het Amazonegebied, vooral in Brazilië. De wetenschappelijke naam is Paullinia cupana. De plant klimt in het wild langs bomen omhoog. Op plantages groeit hij als struik.

Waar het om draait, zijn de vruchten. Ze groeien in trossen en zijn helderrood als ze rijp zijn. Gaan ze open, dan zie je een zwart zaad, omringd door wit vruchtvlees. Dat zaad wordt geroosterd en gemalen tot guaranapoeder.

De grootste teelt vindt plaats in de Braziliaanse staten Amazonas en Bahia. Volgens een overzicht in het Journal of Ethnopharmacology gaat ongeveer 70% van de oogst naar fabrikanten van frisdrank en energiedrank. De rest wordt verkocht als poeder.

Een open guaranavrucht lijkt opvallend veel op een oog: rood, met een wit vlies en een zwarte pupil in het midden. Daar gaat een bekende legende van het Sateré-Mawé-volk over, de oorspronkelijke bewoners van de streek rond de rivier de Maués in Brazilië.

In het verhaal sterft een geliefd kind. Uit de ogen die begraven worden, groeit de eerste guaranaplant. Zo werd de vrucht voor de Sateré-Mawé een geschenk dat ze in ere houden. Zij waren ook de eersten die de zaden roosterden en tot een pasta of stokje verwerkten. Dat raspten ze in water om het te drinken.

De Sateré-Mawé teelden guarana al lang voordat Europeanen het Amazonegebied in kwamen. Nog altijd geldt de streek rond Maués als het hart van de guaranateelt.

Guarana is een van de rijkste natuurlijke bronnen van cafeïne. De zaden bevatten tot 6% cafeïne. Koffiebonen bevatten ongeveer 1 tot 2%, en gedroogde yerba mate 1 tot 2%.

Lees bij supplementen en energiedrank altijd het etiket. Daar staat hoeveel cafeïne er per portie in zit. Tel die mee bij de koffie, thee en mate die je op een dag drinkt. Hoeveel cafeïne er in andere dranken zit, lees je in hoeveel cafeïne zit er in koffie, thee en yerba mate.

De werking van guarana komt vooral door de cafeïne. De cafeïne uit guarana is dezelfde stof als die uit koffie. Vroeger noemde men die "guaranine", maar scheikundig is het gewoon cafeïne. Je kunt dus verwachten wat je ook van koffie kent: je voelt je minder moe, en bij te veel kun je onrustig worden of slechter slapen.

Guarana bevat daarnaast kleine hoeveelheden theobromine en theofylline, en veel looistoffen. Er wordt soms gezegd dat guarana zijn cafeïne langzamer afgeeft dan koffie, door die looistoffen. Daar is weinig goed onderzoek naar. Wat wel vaststaat: cafeïne uit guarana telt gewoon mee voor je dagelijkse cafeïne.

Volgens de Europese voedselautoriteit EFSA kunnen gezonde volwassenen tot 400 mg cafeïne per dag binnenkrijgen, en tot 200 mg in één keer. Voor zwangere vrouwen is dat maximaal 200 mg per dag. Die grenzen gelden voor alle cafeïne bij elkaar, dus ook die uit guarana.

Puur guaranapoeder smaakt bitter en wat wrang, een beetje zoals heel sterke cacao. Daarom eet bijna niemand het puur. In Brazilië ken je de smaak vooral van guaranafrisdrank. Die is zoet en fruitig, met een toon die ergens tussen appel en bes ligt. Maar dat is vooral de suiker en het aroma, niet de guarana zelf.

In een mate-blend proef je guarana nauwelijks. Er gaat maar een kleine hoeveelheid in, en de smaak verdwijnt achter het fruit en de mate.

Guarana en yerba mate komen allebei uit Zuid-Amerika, en ze worden daar vaak samen gedronken. In Brazilië en Argentinië zie je in de winkel mate met guarana erdoor, vaak verkocht als "energia". Zo krijg je de cafeïne van beide in één kop.

Ook in onze Fruity Boost zit een beetje guarana. Daarnaast zitten er groene yerba mate, groene thee en matcha in, met wilde blauwe bes, limoen en gember. De smaak is fruitig, met een warme tinteling van gember. Lekker warm, of ijskoud met een schijfje limoen.

Wil je mate zonder extra cafeïnebronnen? Kies dan pure Mate Green, of een van de smaken met alleen fruit of kruiden. Bij elke smaak staat precies wat erin zit.

• Frisdrank. In Brazilië is guaranafrisdrank een van de populairste frisdranken. Er zit meestal weinig guarana in en veel suiker.
• Energiedrank. Veel energiedranken noemen guarana op het etiket. De meeste cafeïne komt daar meestal uit losse, toegevoegde cafeïne. Een blikje van 250 ml bevat vaak zo'n 80 mg.
• Supplementen. Guarana in capsules of als poeder. De hoeveelheid cafeïne verschilt sterk per merk. Kijk dus altijd op het etiket.
• Thee en mate. Een kleine hoeveelheid guarana in een thee- of mate-blend, zoals in Fruity Boost.

Zoek je een warme drank met cafeïne zonder suiker en zonder capsules? Dan is yerba mate een eenvoudige keuze: blad en water, met ongeveer 22 tot 39 mg cafeïne per kop. Meer opties vind je in 10 alternatieven voor koffie.