Argentijnse thee: alles over mate uit Argentinië

Argentijnse thee is yerba mate, de drank die in Argentinië net zo gewoon is als koffie bij ons. In Nederland noemen mensen het ook Argentijnse drank, mate thee of gewoon mate. Officieel is het geen thee: het komt van een andere plant, de Ilex paraguariensis. Maar je zet het op dezelfde manier, met losse blaadjes en warm water.

In Argentinië is mate veel meer dan een drankje. In 2013 werd mate bij wet uitgeroepen tot nationale drank. Sinds 2015 viert het land op 30 november de Día Nacional del Mate, de nationale dag van de mate. Je drinkt het thuis, op kantoor, op school en in het park. Wie bij een Argentijn op bezoek komt, krijgt vaak eerder een mate aangeboden dan koffie.

Het kenmerkende beeld: een kalebas in de ene hand, een thermosfles met warm water onder de arm. Argentijnen nemen hun mate overal mee naartoe. Daarom zie je bij voetbalwedstrijden, op het strand en in de bus mensen die opschenken en de kalebas doorgeven.

Bijna alle Argentijnse yerba mate groeit in het noordoosten van het land, in de provincies Misiones en het noorden van Corrientes. Dat gebied ligt tussen Paraguay en Brazilië in, waar het warm en vochtig is, met veel regen. De grond is er opvallend rood, door het ijzer dat erin zit. Op die rode aarde groeit de mateplant goed.

Vroeger werd mate vooral in het wild geplukt in de bossen. Tegenwoordig groeit het meeste op plantages, met struiken die laag worden gehouden zodat de bladeren makkelijk te oogsten zijn. De oogst heet de "zafra" en loopt ongeveer van april tot september, in de koelere maanden van het jaar. De plukkers worden "tareferos" genoemd.

Argentinië is een van de grootste producenten van yerba mate ter wereld, samen met Brazilië en Paraguay. Een groot deel van de oogst wordt in het land zelf gedronken. De rest gaat vooral naar buurlanden, Syrië en Libanon (waar mate al lang populair is) en steeds meer naar Europa en de Verenigde Staten.

Argentijnse mate gaat door dezelfde stappen als alle yerba mate: oogsten, kort verhitten, drogen en malen. Het verschil zit vooral in twee dingen: de stelen en het rijpen.

Rijpen. Na het drogen laten Argentijnse producenten de mate rusten in grote zakken of silo's. Dat heet "estacionamiento". Op de natuurlijke manier duurt het 6 tot 24 maanden. Er is ook een snelle methode, in warme ruimtes van een paar weken. Door het rijpen verliest de mate zijn felgroene kleur en wordt de smaak zachter, ronder en voller.

Stelen. De meeste Argentijnse mate bevat stukjes steel. Op de verpakking zie je daarom vaak "con palo" (met stelen) of "despalada" en "sin palo" (zonder of met weinig stelen). Volgens de Argentijnse voedselwet moet mate met stelen voor minstens 65% uit blad bestaan, en mate zonder stelen voor minstens 90%.

Argentijnse mate smaakt vol, rond en kruidig, met een licht bittere afdronk. Door het rijpen is hij minder grassig en scherp dan verse mate. Veel mensen proeven er tonen van hooi, tabak of hout in. Afhankelijk van hoe hij gedroogd is, kan Argentijnse mate ook licht rokerig smaken.

De stelen maken de smaak milder. Mate "con palo" is daarom zachter dan mate "sin palo", en makkelijker om mee te beginnen. Ook de snede maakt uit: Argentijnse mate is vaak middelgrof, met een mix van blad, steeltjes en wat poeder. Dat poeder geeft de eerste slokken uit een kalebas een sterke smaak, daarna wordt hij zachter.

Argentijnen drinken hun mate meestal puur, zonder suiker. Dat heet "mate amargo", bittere mate, of "cimarrón". In sommige streken en families doen ze er wel suiker of honing in, of een schilletje sinaasappel. Er zijn ook Argentijnse merken die kruiden of fruit door de mate mengen, zoals munt, citroengras of sinaasappelschil.

Vind je pure mate bitter? Dat is in het begin heel normaal. Zet hem met water van 70 tot 80 °C in plaats van kokend water, en drink een paar keer: de smaak went meestal snel.

Argentijnse en Braziliaanse mate komen van dezelfde plant, maar ze worden heel anders gemaakt en smaken daardoor anders.

Kort gezegd: Argentijnse mate is vol en rond, Braziliaanse mate fris en groen. Welke je lekkerder vindt, is een kwestie van smaak. Over de Braziliaanse manier lees je meer in chimarrão, de Braziliaanse manier van mate drinken.

Onze eigen mate is niet gerookt en zonder stelen. Daardoor smaakt hij frisser dan de meeste Argentijnse mate, en zit hij qua smaak dichter bij de groene, frisse kant.

In Argentinië drink je mate zelden alleen. Het is een sociaal ritueel met een paar ongeschreven regels:

1. De cebador schenkt op. Eén persoon, de "cebador", maakt de mate klaar, drinkt de eerste ronde zelf (die is het bitterst) en schenkt daarna steeds opnieuw op.
2. De kalebas gaat rond. De cebador geeft de kalebas aan de volgende. Die drinkt hem helemaal leeg, tot je hem hoort slurpen, en geeft hem terug.
3. Niet aan de bombilla zitten. Roeren of de bombilla verplaatsen is not done. Dan verstopt hij, en het is ook onbeleefd tegenover de cebador.
4. "Gracias" betekent stop. Zeg je "dank je" als je de kalebas teruggeeft, dan betekent dat dat je geen nieuwe ronde meer wilt.
5. Je neemt de tijd. Een ronde mate kan een uur of langer duren. Het gaat net zo goed om het gesprek als om de drank.

Naast de kalebas kent Argentinië ook "mate cocido": mate die je zet als thee, vaak in een zakje. Die drinken veel mensen bij het ontbijt, soms met warme melk. In het noorden, tegen de grens met Paraguay, drinken mensen op warme dagen ook koude tereré.

Hoe je zelf mate drinkt uit een kalebas, stap voor stap, lees je in kalebas en bombilla.

In Nederland vind je vooral Argentijnse merken die ook in Argentinië zelf veel gedronken worden. Een paar bekende:

Op de verpakking van deze merken zie je dezelfde termen terug als hierboven: con palo, despalada, suave of intensa. Drink je voor het eerst Argentijnse mate, kies dan een milde soort met stelen, zoals Playadito of een "suave" van een ander merk. Houd je van een stevige, bittere smaak, dan past Rosamonte of een "intensa" beter. Proef ook eens een compuesta, zoals CBSé, als je pure mate nog te bitter vindt.

De meeste van deze merken verkopen hun mate in zakken van 500 gram of 1 kilo, puur en met stelen. Ze zijn bedoeld om traditioneel uit een kalebas te drinken. Wil je een vergelijking van smaak en prijs per kop, lees dan onze vergelijking van yerba mate merken.

Wie naar het Argentijnse elftal kijkt, ziet het vaak: spelers met een kalebas en bombilla in de spelersbus, op het trainingsveld en op de bank. Lionel Messi is de bekendste mate-drinker van allemaal. Hij neemt zijn kalebas mee naar trainingen en toernooien, en wordt regelmatig gefotografeerd terwijl hij mate drinkt.

Voor het WK van 2022 in Qatar nam de Argentijnse ploeg volgens berichten in de media honderden kilo's yerba mate mee. Dat zegt veel over hoe vanzelfsprekend mate is in Argentinië: zelfs aan de andere kant van de wereld drinken ze hun eigen mate.

Door spelers als Messi is mate de laatste jaren ook buiten Zuid-Amerika bekender geworden. Veel mensen zien de kalebas voor het eerst op tv bij een wedstrijd. Meer over Messi en zijn mate lees je in Messi en yerba mate.

Wil je de echte Argentijnse smaak proeven? Kies dan een Argentijns merk met stelen, zoals de merken hierboven. Die vind je online en in sommige toko's en Latijns-Amerikaanse winkels. Begin met een milde soort ("suave" of "con palo"), want de traditionele soorten zijn behoorlijk sterk en bitter.

Zoek je juist mate die fris en zuiver smaakt, zonder rooksmaak en zonder stelen? Dan past onze mate beter bij je. Die is niet gerookt en bevat alleen blad. We hebben hem in zes smaken, van pure Mate Green tot fruitige en kruidige blends die zachter zijn dan pure mate. Bekijk alle smaken.

Let bij het kopen, welk merk je ook kiest, op drie dingen: is hij gerookt of niet, met of zonder stelen, en hoe vers is hij. Bewaar je mate luchtdicht, droog en koel, dan blijft hij ongeopend ongeveer 2 jaar goed.